Het rijke roomse leven in brabant 1900-1970

Sint Stanislaus: juvenaat en kweekschool in Tilburg

Internaten

Kwam je van de lagere school, had je roeping en leek het onderwijs jou wel wat? Dan kon je in Tilburg naar kostschool Sint Stanislaus van de Fraters van Tilburg, een congregatie die heel belangrijk is geweest voor de ontwikkeling van het katholieke onderwijs in Nederland. De opleiding begon met zes klassen juvenaat en daarna volgde, als je frater wilde worden, het noviciaat.

Fotopersbureau Het Zuiden, collectie Regionaal Archief Tilburg 050977
Klassenfoto 1950. Foto: Fotopersbureau Het Zuiden. Bron: Regionaal Archief Tilburg, nr. 050977

De jongens die bij de fraters introkken waren overigens niet alleen twaalfjarigen die net van de lagere school kwamen, maar ook oudere leerlingen die al de eerste vier jaren van het juvenaat hadden doorlopen, op de voorbereidingsschool in Goirle. Die ouderejaars waren te herkennen aan het insigne op hun revers, herinnert een oud-leerling zich.

De laatste twee jaren van het juvenaat waren eveneens het begin van de opleiding tot frater-docent. De vijfde- en zesdejaars juvenisten gingen daarvoor naar de kweekschool van de fraters. Deze maakte deel uit van hetzelfde kloostercomplex, waarin bijvoorbeeld ook de bekende Drukkerij van het Rooms-Katholieke Jongensweeshuis gevestigd was. De fraters waren namelijk zeer actief in het bedenken van lesmethoden en het schrijven van schoolboeken en een eigen drukkerij was dan natuurlijk wel zo handig voor de verspreiding daarvan.

Foto: collectie Regionaal Archief Tilburg 000489
Speelplaats. Bron: Regionaal Archief Tilburg, nr. 000489

Na zes jaar rondden de leerlingen het juvenaat (en dus de eerste twee jaar kweekschool) af met een examen. Vervolgens gingen zij - zonder diploma overigens - naar de "tweede leerkring" van de kweekschool. Deze overgang was voor de leerlingen van grote betekenis, want de overgang van juvenaat naar noviciaat: zij traden toe tot de fratercongregatie. Dat noviciaat begon met een eenjarige proeftijd, het "postulaat". Dit postulaat moest voor eens en voor altijd uitwijzen of het kloosterleven wel voor hen was weggelegd. Zo ja, dan volgde het laatste studiejaar aan de kweekschool. Wat deze kwekelingen leerden, konden zij meteen in de praktijk brengen op een van de lagere scholen van de fraters in Tilburg.

Na meer dan een eeuw fraters-onderwijzers te hebben opgeleid werden in 1958, onder directeur frater Sigismund, voor het eerst ook jongens toegelaten die dat niet wilden. Deze 'externe' leerlingen bleven gewoon thuis wonen gedurende hun schooltijd. Het internaat zal voor zulke buitenleerlingen verboden terrein zijn geweest.

De kweekschool werd eind jaren zestig een pedagogische academie en in de jaren tachtig een pabo.

Foto: collectie Regionaal Archief Tilburg 000483
Recreatiezaal. Bron: Regionaal Archief Tilburg, nr. 000483

Bron: Tom Tacken, 'De eerste externen van Kweekschool St. Stanislaus zoeken elkaar weer op', in: Brabants Dagblad, 12-01-2018.

 

Deel verhalen en foto's!

Reageer hieronder, deel je herinneringen aan het internaat en vul deze pagina aan. Foto's kunnen worden verzonden naar internaten@bhic.nl. Wij voegen ze dan hier toe.

Klik hier voor de herinneringen van Han Fens (intern eind jaren '50 / begin jaren '60).

9

Reacties (9)

Jan van Son zei op 20 maart 2019 om 20:40 uur

De jongelui op de groepsfoto waren op dat moment leerling van zgn. ‘voorbereidende kweekschool’ in Goirle. Klas 1a. Ze kwamen vooral uit Brabant maar ik zie er ook leerlingen op uit Heeg(fr.) Utrecht,Wervershoof. De foto werd genomen t.g.v het eeuwfeest van de Kweek. De jaargang 1949/1950 bestond uit ongeveer 60 leerlingen. Zes jaar later waren er nog maar 20 over die intraden in het Noviciaat. Op de foto staan de fraters Angelus Haans, Justus van den Boom, en Maximiliaan van Litzenburg. De laatste kon googelen. Hij was surveillant. Justus was tekenleraar en Angelus was mentor van de jongsten. Hij gaf biologie en ik herinner mij dat hij een bosmierennest in zijn kamer had. Die verplaatsten zich door meterslange glazen buizen van hun nest( een blikken doos) naar verschillende voederplaatsen. Op de kweek in Tilburg werd de studie na 3 jaar voorbereiding voortgezet. Het onderwijs was er prima. De leraren in die tijd waren: fr Sigismund de Cocq ,directeur en geschiedenisleraar, frater Meinulphus van Grootel, schrijven en tekenen. Frater Andeo Vinken,biologie.
FraterSilvino Sprangers, handenarbeid, Frater petrus Nolascus Broeders,engels e n frans. Frater Victor van Nispen,nederlands, frater Augustino Klijsen,aardrijkskunde,
Frater Renatus Mutsaers, wiskunde frater Remigius Heesbeen,duits en muziek
En de Heer van de Poel gymnastiek. Dat ik al hun namen nog ken bewijst dat ze me wisten te boeien. Ik prijs me gelukkig dat ik op die plaats onderwijs mocht
volgen.

Jan van Son zei op 21 maart 2019 om 08:24 uur

Frater Maximiliaan kon in die tijd natuurlijk niet googelen . Dat kunnen we heden ten dage allemaal. Hij was een goochelaar Sorry voor de spelfout.

Marilou NillesenBHIC zei op 21 maart 2019 om 11:01 uur

Mooi beschreven, Jan, je woorden roepen de beelden van de mieren die door die buizen lopen echt tot leven. Ik kan me voorstellen dat het een genoegen was om daar onderwijs te krijgen.

(En je tikfoutje is in 2019 heel begrijpelijk. Want we googelen meer dan dat we goochelen; ik in ieder geval ;)

Harrie Mayen zei op 17 oktober 2019 om 16:13 uur

Begin jaren 80 was in de gebouwen van Stanislaus de HAVO Top gevestigd. Leerlingen die van de Mavo kwamen konden hier leerjaar 4 en 5 van de Havo volgen. Ik vermoed dat men op deze wijze hoopte deze leerlingen geïnteresseerd te krijgen voor de Pabo.
Komend vanaf een reguliere Mavo was het hier een "vrijgevochten bende". Alles leek mogelijk op deze school waar de leerlingen hun eigen winkeltje dreven. Als gevolg van de grote vrijheid bleef ik dan ook gelijk in de vierde zitten. We zaten namelijk meer in de grote aula te kaarten dan dat we lessen volgden. Ik herinner me de drankenautomaat waar je voor een kwartje een beker warme chocolademelk of koffie uit kon halen. Maar dat kon ook gratis ontdekte wij. Gewoon aan één kant optillen en terug laten vallen.
Ook herinner ik me nog onze docent Engels met de bijnaam Uncle Charles. Inclusief Engels bolhoedje wist deze man mij mateloos te boeien. Maar ook meneer Snoeren die ons Biologie doceerde. Wat kon deze man boeiend vertellen over schijnbaar saaie onderwerpen als bijvoorbeeld Malaria.
De heer Stehouwer docent Nederlands herinner ik me als een behoorlijk excentrieke man. Tijdens mijn mondeling examen Nederlands had hij een tamme rat op zijn schouder!
En dan dat gebouw. Kruip door sluipdoor met een "gehieme gang" van de fietsenkelder naar het biologielokaal. Imposante trappenhuizen, krakende vloeren. Hoge plafonds! En op zolder achter slot en grendel nog de slaapkamers van het voormalige jongensinternaat. Dat kon je door het sleutelgat alleen zien! En achter in de tuin stond dan nog zo 'n gebouw!
Wat enorm jammer dat al deze gebouwen inmiddels verdwenen zijn.

Jan van Son zei op 17 oktober 2019 om 16:46 uur

Wat een verschil met de jaren vijftig! Wij leidden in die tijd op de kweekschool een leven dat geïnspireerd was op het kloosterleven. Orde regelmaat en rust.
Het gebouw achter in de tuin was het Noviciaat. Na de derde cursus van de kweek ben ik daar nog een paar maanden intern geweest. Toen had ik het wel gezien daar.

Harrie Mayen zei op 18 oktober 2019 om 20:43 uur

@Jan van Son. Mijn ervaringen zijn van de 80’er jaren. Een heel andere tijd dan waar jij over verhaald. Maar één maal binnen in de gebouwen kon je niet ontkomen aan het gevoel dat dit gebouw historisch was.
Nooit geweten dat dat gebouw achter in de tuin het Noviciaat was. Ik kan me herinneren dat we hier ook wel practicum kregen. Ook meen ik me te herinneren dat er een gymnastieklokaal was. Maar daar twijfel ik over. Immers op enig moment kregen we ook gymnastiek bij de “Oude Dijk”.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 28 oktober 2019 om 16:37 uur

@Harrie: nog bedankt voor je verhalen, ze zullen zich wel afgevraagd hebben waarom die koffieautomaat zo weinig geld opleverde haha : ) En dan die drie leraren, allemaal op hun eigen manier onvergetelijk. Mooi beeldend beschreven allemaal en volgens mij kun je er nog veel meer over zeggen.
Trouwens ook interessant dat we het dus hebben over de tachtiger jaren, eigenlijk al in de nadagen van dat hele internaatleven.

@Jan: ook jij bedankt voor je reactie. Moet inderdaad wel een heel andere ervaring zijn geweest om in de vijftiger jaren op zo'n internaat te zitten. Hoe was die overgang van kweek naar noviciaat? Ik begrjip dus dat je wel echt roeping had, in eerste instantie dan.

Jan van Son zei op 28 oktober 2019 om 16:59 uur

Thijs: ja, die overgang was een grote teleurstelling voor mij. De kweekschooltijd was heel aangenaam. Leuke leraren ,goed onderwijs, orde en rust en regelmaat. Buitengewone omstandigheden om te studeren zoals ik al aangaf. Op het noviciaat het studeren plotseling op. In plaats daarvan moest gebeden,gemediteerd, en vooral gezwegen worden. Het grootste gedeelte van de dag moesten we in stilte doorbrengen. Maar het ergste was dat je je vrije wil werd afgenomen. Hele strenge regels die niet alleen rigide maar ook absurd en gezocht waren. Alleen maar gericht op de vernietiging van je eigen wil. Zelfs je naam werd je afgenomen .Wat mij als een mooie toekomst had toegeschenen had zijn glans verloren. we moesten ons onvoorwaardelijk kunnen onderwerpen aan de congregatie en de beslissingen van de overste.. ik had het na een paar weken al door: ik zal hier niet lang blijven. Na enkele maanden ben ik weggegaan. En daar heb ik nooit spijt van gehad.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 29 oktober 2019 om 10:06 uur

Beklemmend, zoals je het hier beschrijft. Afbreken en opnieuw opbouwen... nieuwe identiteit. Eigenlijk ook een overgang waar je je totaal niet op kunt voorbereiden. Lag dat er misschien ook aan, dat die gang naar het noviciaat bij de jongere leerlingen ook heel actief werd "gepromoot" en misschien ook te rooskleurig voorgesteld?
Mooi om te lezen dat het zo goed heeft uitgepakt, dat je je hart hebt gevolgd. En met die positieve ervaringen op de kweek - ik lees eigenlijk geen enkel negatief woord - had je dus al een prima bagage.

Reactie toevoegen

Je e-mailadres is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Platte tekst

  • Geen HTML toegestaan.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.