Het rijke roomse leven in brabant 1900-1970

De H. Antonius Abtkerk in Schaijk

RK kerken

Aan het begin van de vijftiende eeuw moet er in Schaijk een kapelletje gebouwd zijn. Rond 1500 kreeg het gebouwtje een toren, die er nog steeds staat, hoewel je hem niet kunt zien.

Het mannenkoor in de kerk, 1977 (foto: Collectie BHIC)
Het mannenkoor in de kerk, 1977 (foto: Collectie BHIC)

In de middeleeuwen hoorde Schaijk, ook wel Herperschaijk genoemd, zowel bestuurlijk als kerkelijk bij het naburige dorp Herpen. Pas in het begin van de zeventiende eeuw was er sprake van een zelfstandige parochie Schaijk. De kapel werd toen parochiekerk. Toen deze in de negentiende eeuw te klein werd, kwam er een waterstaatskerk voor in de plaats, maar de oude toren bleef staan.

Ook de waterstaatskerk bleek geen duurzame oplossing te zijn. In 1894 werd begonnen aan de bouw van de huidige neogotische kerk, volgens het ontwerp van Petrus Stornebrink. Jammer genoeg was na twee jaar het geld op, terwijl alleen het nieuwe priesterkoor was voltooid. In 1901 kon het weer en onder leiding van de Bossche architect W. van Aalst vond toen de afbouw plaats. Onderdeel daarvan was de toren. Van Aalst handhaafde de oude toren, maar bouwde de nieuwe eromheen. Wanneer je de Schaijkse toren beklimt, kun je dus even terug naar 1500!

Pastoor P.A.F. Meulemans (Katholiek Documentatie Centrum, AFBK-2a19890)
Pastoor P.A.F. Meulemans (Katholiek
Documentatie Centrum, AFBK-2a19890)

Maar wat weet je eigenlijk nog van degenen die de kerkgemeenschap in Schaijk onder hun hoede hadden? Eigenlijk is het nog niet zo lang geleden. In de jaren vijftig en zestig waren ze haast overal. Vooral in een behoorlijk katholieke provincie als Brabant. Pastoors moesten als ‘herders’ hun ‘kudde’ (de parochianen) een beetje in het gareel houden. Van de wieg tot het graf in de schoot van de moederkerk. Soms kregen ze daarbij hulp van een kapelaan. Over deze zielzorgers weet jij vast nog wel een verhaal te vertellen.

Denk aan pastoor Van Berkel en zijn kapelaan Van de Ven, die de parochie in de jaren vijftig onder hun hoede hadden. Of denk aan pastoor Meulemans, die in 1964 op het toneel verscheen.

Je kunt hieronder al je herinneringen met ons delen!

Wijwater voor bluswater. Pastoor Van Berkel uit Schaijk zegent de nieuwe jeep van Brandweer Reek in, onder toeziend oog van burgemeester Van de Ven, 1955. (BHIC, 1903-000405, Beeldcollectie Ton Cruijsen)
Wijwater voor bluswater. Pastoor Van Berkel uit Schaijk zegent de nieuwe jeep van Brandweer Reek in, onder toeziend oog van burgemeester Van de Ven, 1955. (BHIC, 1903-000405, Beeldcollectie Ton Cruijsen)

 

 

6

Reacties (6)

M. van Dijk zei op 24 juli 2019 om 11:31 uur

Pastoor Meulemans kon ik tijdens mijn 1e heilige communie goed volgen.
Zijn preek ging over de Fabeltjeskrant. De laatste wordt weer uitgezonden.
Het graf van Meulemans ligt aan de andere kant van het kerkhof bij de kerk.
Hij ligt bij de gewone mensen. Alle anderen liggen rechts naast de ingang van de kerk. Ik kan me nog een keer herinneren dat pastoor Meulemans met mijn moeder stond te praten over ziekte en de naderende dood. We liepen samen naar zijn laatste rustplaats. Hij is in 1975 overleden als ik het me goed herinner.
Onder zijn "bewind" als pastoor (zeg je dat zo?) is de renovatie in 1967 uitgevoerd. De glas in lood ramen werden vervangen door lange grijze gordijnen. De harde houten banken waarop je moest knielen. Die banken werden vervangen door comfortabele kuipstoelen. Vanaf dat moment kon ik dus via ieder bezoek aan de kerk meten hoeveel ik groeide.

Ik was op zoek naar iets anders en dit stond er tussen. Ik had het nog niet eerder gezien. Nee, de kerk heeft geen account op facebook. Ze werden wel genoemd door gebruikers daar.

Mariët BruggemanBHIC zei op 26 juli 2019 om 15:27 uur

Bedankt M. van Dijk, voor je reactie. Wat leuk dat jullie pastoor jullie op die manier aansprak. Dat geeft al aan hoe dicht hij bij de mensen wilde staan. Als je dan ook nog de plaats van zijn graf ziet, dan is dat wel helemaal duidelijk. Mooie herinneringen.

Daan Willems zei op 29 december 2025 om 21:08 uur

In de eerste zin van dit artikel wordt het volgende geconcludeerd;

"In de middeleeuwen hoorde Schaijk, ook wel Herperschaijk genoemd, zowel bestuurlijk als kerkelijk bij het naburige dorp Herpen. Pas in het begin van de zeventiende eeuw was er sprake van een zelfstandige parochie Schaijk. "

Op basis waarvan wordt deze conclusie gemaakt?

Ik heb namelijk in het 2092 Norbertijnenabdij van Berne, oud archief, 1134-1857 een akte gevonden: IVE6 uit 1531 omtrent verpachting bij de schepenen in ’s-Hertogenbosch door de Abt aan Joest Lambrechssen van de hoeve op Mun.

In deze akte wordt Mun als onderdeel van de parochie van Nistelrode genoemd. Mun ligt wat westelijker van het dorp Schaijk zoals we dat nu kennen. Dus wellicht ligt er rondom dat gebied een grenslijn waarbij een gedeelte van het Schaijk van nu bij de parochie Nistelrode hoorde en een ander deel bij Herpen?

Marilou Nillesen zei op 8 januari 2026 om 09:26 uur

Dag Daan, ik ga kijken of ik dat kan achterhalen. Wordt hopelijk snel vervolgd.

René Manders zei op 17 januari 2026 om 12:47 uur

De conclusie kan op twee manieren uitgelegd worden. Gezien vanuit het heden of vanuit het verleden.

De mensen die die rond 1531 rondom de uithof van de abdij van Berne op Mun woonden vielen zeer waarschijnlijk onder de parochie Nistelrode. Mun ligt dichter bij Nistelrode dan bij Herpen. Er loopt een rechter weg (Nistelrooisebaan) van Palmen (zeer nabij Mun) naar Nistelrode,
Schaijk was rond 1531 een gehucht, net als Mun en Gaal. Op Gaal stond ook een uithof van de abdij van Berne. Gaal ligt veel dichter bij Herpen dan bij Nistelrode. Schaijk ligt bijna tegen Herpen aan. Dus is het aannemelijk dat Schaijk en Gaal onder de parochie Herpen vielen. Twee van de drie genoemde gehuchten bij Herpen en een gehucht bij Nistelrode. Dan klopt de uitspraak dat Schaijk onder de parochie Herpen viel.

Kijk je naar vandaag de dag naar Schaijk, dan zijn Gaal, Mun, de Schaijksen hoek, Palmen, de Haag, het Goor en Vogelenzang opgeslokt tot één groot dorp genaamd Schaijk. Dan klopt het dat in het verleden het huidige dorp Schaijk uit twee parochies bestond.

Marilou Nillesen zei op 19 januari 2026 om 16:05 uur

Klinkt heel plausibel, René, dank voor deze inhoudelijke aanvulling.

Reactie toevoegen

Je e-mailadres is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Platte tekst

  • Geen HTML toegestaan.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.