Het rijke roomse leven in brabant 1900-1970

De Ruwenberg ontsnapt aan rampspoed en sloophamer

Wanneer kasteel de Ruwenberg precies is gebouwd, is onbekend maar op de wijzerplaat van het bewaard gebleven uurwerk staat het jaartal 1337. Volgens velen kan dit niet – mechanische uurwerken komen pas later – en zou 1537 zijn bedoeld.

Eén ding is duidelijk: het kasteel – in feite een adellijk woonhuis – is in de 14e eeuw gesticht, op een leengoed van de Heer van Herlaar. Het landgoed is nu 14 hectare groot en bevat nog steeds elementen van een kasteel, met als belangrijkste de 16e-eeuwse achtzijdige toren.

Het kasteel is vaak van eigenaar veranderd. Zo is de familie van Thuyl eigenaar gedurende de periode van 1375 tot 1455. De heren van Ravenschot zijn dat van 1527 tot 1655 en onder hun auspiciën wordt de huiskapel van het kasteel na 1648, als de uitoefening van de katholieke eredienst wordt verboden, gebruikt als plaats waar de mis wordt opgedragen.

Bloementuin

Tijdens de Hollandse Oorlog, uitgebroken in 1672, wordt de kapel van de Ruwenberg vooral in besloten kring
gebruikt. In 1834 vestigt Mrg. den Dubbelen zich op de Ruwenberg dat dan inmiddels door de kerk is aangekocht. Er komt een tuinhuisje, vijvers en een bloementuin. Het kasteel bestaat in die periode beneden uit twee kamers, een ontvangstzaal, een keuken en een provisiekamer. Maar dat gebeurt allemaal pas nadat Cornelis Pronk (1691-1759) deze tekening heeft gemaakt.

Een paar decennia daarna, rond 1851, komen de Fraters van Tilburg naar het kasteel. Onder toezicht van Joannes Zwijsen, Bisschop van Gerra en Apostolisch Vicaris van ‘s-Hertogenbosch, wordt het opvoedingsgesticht en jongensinternaat “Huize Ruwenberg” gesticht.

Het terrein gaat hiervoor stevig op de schop: grachten worden gedempt en gebouwen worden meer “functioneel” ingericht. Op 6 oktober 1852 arriveren de eerste 61 leerlingen: vier uit Gelderland en 57 uit Brabant. Het voornaamste doel van dit instituut is jongelingen boven de zeven en beneden de twaalf jaar, door een godsdienstige opvoeding en het onderricht in de Nederlandse en Franse taal voor te bereiden op de studie der Humanoria in het Seminarie.

(Wat deze jongens op de Ruwenberg deden? Lees onder de foto verder)

Klas Ruwenberg, ergens in de jaren vijftig?
Klas Ruwenberg, ergens in de jaren vijftig?

Instorten

Ondertussen gaat het soms maar nét goed met de Ruwenberg. In 1866 woedt er een felle brand op zolder maar snel handelen zorgt ervoor dat de vlammen snel worden gedoofd. Nog geen twintig jaar later – in 1884 – dreigt de oude originele toren in te storten maar de Fraters grijpen tijdig in. De toren wordt hersteld én voorzien van een nieuwe spits.

Begin 20ste eeuw bestaan er plannen het instituut uit te breiden en daarom alle restanten van het kasteel slopen. Terwijl de sloophamer al bijna in de lucht hangt, breekt de Tweede Wereldoorlog uit. Het jongensinternaat wordt – samen met kleinseminarie Beekvliet – ingericht als kamp Sint-Michielsgestel en diverse gijzelaars worden vastgezet (en uiteindelijk op 17 september 1944 vrijgelaten).

Conferentieoord

Na de bevrijding krijgt het gebouw de bestemming van een onderwijsinstelling. Vanaf 1965 nemen de Fraters geen nieuwe leerlingen voor het internaat meer aan. In 1989 verkopen zij het terrein. Met de komst van het conferentieoord worden internaatsgebouwen gesloopt maar de toren herinnert nog aan de tijden van het kasteel.

Wil je weten welke bijzondere herinneringen zangeres Anneke van Giersbergen aan de Ruwenberg heeft?

Lees hier het verhaal van Anneke van Giersbergen

Verder lezen: 

Verder kijken:

5

Reacties (5)

Thijs Braam zei op 22 december 2025 om 23:39 uur

De tekeningen aan het begin van dit artikel tonen de Kleine Ruwenberg, terwijl het verhaal gaat over de -grote- Ruwenberg. Een afbeelding die past bij dit artikel is: 3124 Reproduktie van een prent van kasteel de Grote Ruwenberg te Sint-Michielsgestel.

Mariët BruggemanBHIC zei op 30 december 2025 om 12:27 uur

Bedankt Thijs, voor jouw correctie. Ik heb de tekening nu vervangen door de door jou genoemde reproductie.

Thijs Braam zei op 30 december 2025 om 22:18 uur

Prima, Mariët, maar de tweede afbeelding is ook een -fragment uit- een kaart van de Kleine Ruwenberg: 5834 Kaart van de Ruwenberg, 1733.
Ik ben trouwens benieuwd of er bij jullie ook stukken zijn die bij die kaart horen. Op de kaart staan letters en ik verwacht dat ergens ooit vermeld is wat die letters willen uitleggen. Met name E intrigeert me. Op die plek ligt nog steeds een heuveltje, waarvan ik me afvraag wat dat is geweest.
En waarom is de kaart eigenlijk gemaakt? Een plattegrond van een tentoonstelling (exhibitium) die er toen was? Maar waarom is er dan een officieel zegel aan bevestigd? Of is het een bewijsstuk in een of andere kwestie die destijds speelde?

Mariët BruggemanBHIC zei op 31 december 2025 om 12:38 uur

Dank voor je reactie Thijs, ook die kaart (of gedeelte van die kaart) hebben we nu bij dit verhaal weggehaald. Ik heb nog even gekeken waar deze kaart bij kan horen. Op de achterkant van de kaart staat de naam van Mr. Christiaan Paulus van Beresteijn 'Kaart figuratief'. Als ik in onze database zoek op deze naam in combinatie met 'Ruwenberg' dan kom ik bij deze rechtszaak uit, die volgens mij heel goed verband kan houden met deze tekening. Mocht je een scan van dit inv.nr. willen bestellen, dan kan dat heel gemakkelijk door op de link te klikken en vervolgens op de beschrijving en de scanknop. Je hoeft dan enkel je naam en e-mailadres in te vullen.
https://proxy.archieven.nl/235/BC88959455EB40A4B44CC9654493CEC2

Hopelijk levert dit wat meer informatie over de heuvel op en de reden voor het opmaken van deze mooie kaart.

Mariët BruggemanBHIC zei op 5 januari 2026 om 11:09 uur

Nog even aanvulling op mijn vorige reactie Thijs, er zou ook in dit inv.nr. informatie over deze kaart kunnen zitten, inv.nr. 861 uit toegangsnummer 19: https://proxy.archieven.nl/235/FD4328A02C284ED99F1D8C2C06509445
Ook hier kun je gratis een scan van laten maken.

Reactie toevoegen

Je e-mailadres is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Platte tekst

  • Geen HTML toegestaan.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.